Alhoewel nergens vernoemd in de prent zijn de paralellen met het bekende ondernemersduo Lernout & Hauspie onmiskenbaar. De film begint op het moment dat zij op het toppunt van hun roem zijn… maar tegelijkertijd door een topjournalist worden ingelicht dat hun rijk uit is. Want de journalist heeft bezwarende documenten en bewijzen verzameld van grootschalige fraude met spookbedrijven die fictieve omzetten declareren. Het is over die laatste dagen, tussen de grote roem en euforie bij het grote publiek enerzijds en het besef dat het allemaal gaat instorten anderzijds dat Dust gaat. De psychologische strijd die beiden in die enkele dagen voeren, wordt scherp in beeld gebracht.
Jo en Pol heten in de film Luc en Geert (of omgekeerd), want het is voor mij niet helemaal duidelijk wie wie is. Op het einde blijkt Luc wel de ‘techneut’ van het duo te zijn. Het tot dan toe ‘onafscheidelijke’ duo wordt in die laatste dagen zwaar op de proef gesteld. Beiden reageren verschillend op het besef dat het ‘game over’ is. Luc is in paniek en is zeer bang voor de gevolgen. Dat is Geert ook wel, maar hij blijft kalm en beheerst. Hij plant aanvankelijk naar het buitenland te vluchten, maar in een gesprek met de voorzitster van zijn raad van bestuur laat hij dit plan vallen: ‘Je zal de grens niet meer over geraken’. Uiteindelijk ziet hij daar van af. Wat beiden wél doen, is zoveel mogelijk bewijsmateriaal vernietigen: van het versnipperen en verbranden van documenten over het wissen van bestanden tot het vernietigen van harde schijven, enzovoort.
Terwijl zij weten dat hun uur geslagen is, letterlijk en figuurlijk, vertellen de media, die nog van niets weten, verder over hun succesverhaal. Zonet was een handelsmissie in Warschau afgelopen, waar Luc en Geert weer de show hadden gestolen. De radioberichtgeving: ‘De handelsmissie was een groot succes voor het spraakmakende spraaktechnologiebedrijf waarvoor tientallen bedrijven in de rij stonden om contracten mee af te sluiten.’ Op ongeveer hetzelfde moment vertrouwt Geert aan een advocaat toe: ‘We hebben dan wel niemand vermoord, maar alles is wel naar de kl…’.
In dit psychologisch proces van ontreddering zien we twee tragische figuren ontstaan. Pas laat sijpelt het besef door dat het écht afgelopen is, en vooral wat de consequenties zullen zijn. Consequenties voor henzelf, maar ook voor de vele tienduizenden aandeelhouders die ze overtuigd hebben om in hen te investeren, vooral vele West-Vlaamse zelfstandigen en kmo’s. Sommigen hebben zelfs leningen afgesloten om aandelen van het bedrijf te kopen, in de verwachting dat de in het vooruitzicht gestelde superwinsten gerealiseerd zouden worden. Sommige kleine aandeelhouders waanden zich al multimiljonair, het was alleen een kwestie van nog een beetje geduld te oefenen.
‘Verwachte superwinsten’… alleen zijn die er nooit gekomen. Winst was altijd een belofte, nooit een realiteit. Tussen haakjes: om die reden heb ik destijds nooit een aandeel van Lernout&Hauspie gekocht. Ik geloofde wel in hun technologie, maar niet in hun business model.
Komen Luc en Geert in de film over als doortrapte oplichters? Neen, dat niet. Maar wel als door hun succes verblinde ondernemers. Van wat eerst een succesvolle start-up was kwam een snelgroeiend bedrijf dat een wereldwijde hype werd. Maar toen intern de vaststelling kwam dat de groeimotor begon te sputteren ging men over tot ongeoorloofde praktijken zoals de spookfirma’s, om toch maar het beeld van groeibedrijf naar de buitenwereld te kunnen blijven aanhouden. Luc en Geert beseften dat toegeven dat het minder goed ging dan verwacht, door de beleggers genadeloos zou worden afgestraft, omdat het imago van groeibedrijf zou doorprikt worden. En dat niet alleen zij, maar ook tienduizenden aandeelhouders veel geld konden verliezen. De fraude was de vlucht vooruit. De film laat uitschijnen dat beiden dachten dat dit nooit zou uitkomen. En dat het later allemaal wel zou goed komen. Tot de bom uiteindelijk toch gebarsten is.
Pas laat sijpelt het besef door dat het écht afgelopen is, en vooral wat de consequenties zullen zijn.
Ze wonen beiden in een grote villa met overdekt zwembad en sleuren met koffertjes cash geld. Luc en Geert hebben misschien aan de ontwikkeling van hun streek gedacht, maar zijn daarbij vooral zichzelf niet vergeten.
Luc en Geert proberen hun geweten te sussen door tegen elkaar te zeggen dat ze ‘het voor de regio hebben gedaan, voor de vooruitgang van de streek, en om te tonen dat de streek ook in hightech iets kon betekenen en niet alleen in traditionele activiteiten’. Dat zal wel meegespeeld hebben. Maar toch ook dat zijzelf er in de eerste plaats beter van zouden worden. Op zich geen probleem: succesvol ondernemerschap mag financieel goed opbrengen. We zien ze beiden wonen in een grote villa met overdekt zwembad en met koffertjes cash geld sleuren. Luc en Geert hebben misschien aan de ontwikkeling van hun streek gedacht, maar zijn daarbij vooral zichzelf niet vergeten.
Op het allerlaatste moment krijgen beiden, die door de crisis onderling van elkaar vervreemdden, toch enige wroeging. Ze gaan elk apart enkele investeerders van het eerste uur te elfder ure inlichten. Met de bedoeling dat ze nog net hun aandelen zouden verkopen vóór de ineenstorting? Geert geeft zijn zus die een bakkerij uitbaat een hoop bankbriefjes. Maar begrip krijgen Luc en Geert nergens. De investeerders beseffen ook wel dat ze hun belegging in het bedrijf van Luc en Geert zullen kwijt geraken. Luc heeft het het moeilijkst om die boodschap te brengen. Wanneer hij op aandringen van zijn echtgenote toch zijn dochter probeert in te lichten, wanneer hij te midden van een gemaaid maisveld met de schoenen diep in de modder staat – symbolischer kan het niet – haakt die abrupt in. From hero to zero.
Finaal toch nog een woordje van lof voor Luc en Geert, en dus voor Jo en Pol: zij hebben het ondernemersrisico genomen in een hightechactiviteit. Met wat geluk en een andere aanpak had het voor hetzelfde geld een succes kunnen zijn.
Fa Quix